📘 घटक : विषयज्ञान (इंग्रजी)

MCQ (1–100) — उत्तरांसह

1) इंग्रजीतील चार मूलभूत कौशल्ये कोणती?

A) Grammar, Writing, Reading, Listening
B) Listening, Speaking, Reading, Writing
C) Speaking, Grammar, Reading, Writing
D) Reading, Writing, Grammar, Vocabulary
✅ उत्तर : B

2) LSRW मधील ‘L’ म्हणजे —

A) Learning
B) Listening
C) Language
D) Literature
✅ उत्तर : B

3) इंग्रजी अध्यापनाचा मुख्य उद्देश —

A) व्याकरण पाठांतर
B) संवाद कौशल्य विकास
C) फक्त लेखन
D) परीक्षेत गुण
✅ उत्तर : B

4) Communicative Approach मध्ये भर असतो —

A) Grammar rules
B) Translation
C) Communication
D) Memorization
✅ उत्तर : C

5) Vocabulary म्हणजे —

A) Sentence structure
B) Word power
C) Grammar rules
D) Pronunciation
✅ उत्तर : B

6) ‘Article’ हा कोणता घटक आहे?

A) Verb
B) Noun
C) Determiner
D) Adjective
✅ उत्तर : C

7) ‘A’ Article कधी वापरतात?

A) Vowel sound आधी
B) Consonant sound आधी
C) Plural noun आधी
D) Proper noun आधी
✅ उत्तर : B

8) ‘An’ Article कधी वापरतात?

A) Consonant sound आधी
B) Silent letter आधी
C) Vowel sound आधी
D) Plural noun आधी
✅ उत्तर : C

9) ‘The’ Article वापरतात —

A) सर्व nouns साठी
B) ओळखीच्या / विशिष्ट noun साठी
C) Proper noun सोबत नाही
D) Plural nouns सोबत नाही
✅ उत्तर : B

10) Parts of Speech किती आहेत?

A) 6
B) 7
C) 8
D) 9
✅ उत्तर : C

11) Verb म्हणजे —

A) नाम
B) गुण
C) कृती / अवस्था दर्शवणारा शब्द
D) संबंध दर्शवणारा शब्द
✅ उत्तर : C

12) Adjective कोणत्या शब्दाचे वर्णन करते?

A) Verb
B) Noun/Pronoun
C) Adverb
D) Preposition
✅ उत्तर : B

13) Adverb कोणाचे वर्णन करते?

A) Noun
B) Verb/Adjective/Adverb
C) Pronoun
D) Article
✅ उत्तर : B

14) Pronoun म्हणजे —

A) Noun च्या ऐवजी वापरला जाणारा शब्द
B) Verb चा प्रकार
C) Adjective
D) Adverb
✅ उत्तर : A

15) Preposition दर्शवते —

A) कृती
B) संबंध
C) गुण
D) अवस्था
✅ उत्तर : B

16) ‘He, She, It’ हे कोणते Pronouns?

A) Possessive
B) Reflexive
C) Personal
D) Demonstrative
✅ उत्तर : C

17) ‘My, Our, Their’ हे —

A) Articles
B) Possessive Pronouns
C) Possessive Adjectives
D) Adverbs
✅ उत्तर : C

18) Tense म्हणजे —

A) शब्दाचा प्रकार
B) काळ
C) वाक्यरचना
D) संख्या
✅ उत्तर : B

19) Simple Present Tense वापरतात —

A) सध्या चालू कृती
B) सवयी / सत्य
C) भूतकाळ
D) भविष्य
✅ उत्तर : B

20) Continuous Tense ओळखण्याची खूण —

A) have/has
B) will
C) is/am/are + verb–ing
D) did
✅ उत्तर : C

21) Past Tense म्हणजे —

A) सध्याचा काळ
B) भविष्यकाळ
C) भूतकाळ
D) कायम काळ
✅ उत्तर : C

22) Future Tense ओळख —

A) was/were
B) is/am/are
C) will/shall
D) has/have
✅ उत्तर : C

23) ‘Has’ वापरतात —

A) I, You
B) He, She, It
C) We, They
D) Plural noun
✅ उत्तर : B

24) Modal auxiliary चे उदाहरण —

A) is
B) was
C) can
D) has
✅ उत्तर : C

25) ‘Can’ वापर दर्शवतो —

A) भूतकाळ
B) क्षमता / शक्यता
C) सवय
D) आज्ञा
✅ उत्तर : B

26) Active Voice मध्ये —

A) कर्ता महत्त्वाचा
B) कर्म महत्त्वाचे
C) कृती लपते
D) विषय गौण
✅ उत्तर : A

27) Passive Voice मध्ये —

A) कर्ता लपतो
B) कर्म महत्त्वाचे
C) क्रियापद नसते
D) Tense बदलत नाही
✅ उत्तर : B

28) Direct Speech बदलताना Indirect मध्ये —

A) Tense बदलतो
B) Tense बदलत नाही
C) Verb काढतात
D) Subject काढतात
✅ उत्तर : A

29) Question तयार करताना आवश्यक —

A) Full stop
B) Question mark (?)
C) Comma
D) Colon
✅ उत्तर : B

30) Capital letter वापरतात —

A) प्रत्येक शब्दाला
B) Proper noun साठी
C) Article साठी
D) Verb साठी
✅ उत्तर : B

31) Sentence चे प्रकार किती?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
✅ उत्तर : B

32) Interrogative sentence म्हणजे —

A) विधान
B) प्रश्न
C) आज्ञा
D) उद्गार
✅ उत्तर : B

33) Imperative sentence वापर —

A) विधान
B) प्रश्न
C) आदेश / विनंती
D) वर्णन
✅ उत्तर : C

34) Exclamatory sentence शेवटी —

A) .
B) ?
C) !
D) ,
✅ उत्तर : C

35) ‘Synonym’ म्हणजे —

A) विरुद्धार्थी शब्द
B) समानार्थी शब्द
C) चुकीचा शब्द
D) कठीण शब्द
✅ उत्तर : B

36) ‘Antonym’ म्हणजे —

A) समानार्थी
B) विरुद्धार्थी
C) समान उच्चार
D) एकवचन
✅ उत्तर : B

37) Reading skill चा मुख्य उद्देश —

A) उच्चार
B) अर्थ समजणे
C) लेखन
D) व्याकरण
✅ उत्तर : B

38) Skimming म्हणजे —

A) सखोल वाचन
B) पटकन एकूण अर्थ घेणे
C) शब्द पाठांतर
D) लिहिणे
✅ उत्तर : B

39) Scanning म्हणजे —

A) कथा वाचणे
B) विशिष्ट माहिती शोधणे
C) उच्चार
D) लेखन
✅ उत्तर : B

40) Writing skill विकसित होते —

A) ऐकून
B) सतत लेखन सरावाने
C) फक्त वाचून
D) पाठांतराने
✅ उत्तर : B

41) Paragraph writing मध्ये आवश्यक —

A) एकच वाक्य
B) एक मुख्य कल्पना
C) अव्यवस्था
D) कोणतेही नियम नाहीत
✅ उत्तर : B

42) Dictation सराव उपयुक्त —

A) Reading साठी
B) Listening व Writing साठी
C) Speaking साठी
D) Grammar साठी
✅ उत्तर : B

43) Story telling विकसित करते —

A) Grammar
B) Listening & Speaking
C) Writing only
D) Translation
✅ उत्तर : B

44) भाषा शिकवताना मातृभाषेचा वापर —

A) पूर्ण टाळावा
B) मर्यादित व योग्य
C) नेहमी
D) बंद
✅ उत्तर : B

45) Phonics म्हणजे —

A) शब्दार्थ
B) उच्चार शिक्षण
C) व्याकरण
D) लेखन
✅ उत्तर : B

46) इंग्रजी अध्यापनात TPR म्हणजे —

A) Total Physical Response
B) Teaching Pronunciation Rule
C) Textual Practice Rule
D) Teaching Pattern Routine
✅ उत्तर : A

47) TPR पद्धत उपयुक्त —

A) लेखनासाठी
B) ऐकणे व बोलणे
C) व्याकरण
D) निबंध
✅ उत्तर : B

48) भाषा शिकताना चुका —

A) शिक्षा देण्याजोग्या
B) शिकण्याचा भाग
C) टाळाव्यात
D) दुर्लक्ष कराव्यात
✅ उत्तर : B

49) इंग्रजी अध्यापनात खेळ —

A) वेळ वाया
B) निरुपयोगी
C) प्रभावी साधन
D) अडथळा
✅ उत्तर : C

50) इंग्रजी अध्यापनाचा आधुनिक दृष्टिकोन —

A) Grammar–Translation
B) Audio–Lingual
C) Communicative
D) Structural
✅ उत्तर : C

51) इंग्रजी अध्यापनात शिक्षकाची भूमिका —

A) परीक्षक
B) माहिती देणारा
C) Facilitator (सहाय्यक)
D) निरीक्षक
✅ उत्तर : C

52) भाषा अध्यापनात “Exposure” म्हणजे —

A) परीक्षा
B) नियम पाठांतर
C) भाषेचा सतत संपर्क
D) लेखन
✅ उत्तर : C

53) Second Language Acquisition मध्ये सर्वात आधी कोणते कौशल्य विकसित होते?

A) Writing
B) Reading
C) Listening
D) Grammar
✅ उत्तर : C

54) “Natural Method” मध्ये भर असतो —

A) Translation
B) Grammar rules
C) Listening & Speaking
D) Writing
✅ उत्तर : C

55) Grammar–Translation Method ची मर्यादा —

A) Vocabulary वाढते
B) बोलण्याचे कौशल्य कमी विकसित होते
C) लेखन सुधारते
D) वाचन वाढते
✅ उत्तर : B

56) केंद्रप्रमुखाच्या भूमिकेत इंग्रजी अध्यापनाचे निरीक्षण करताना लक्ष द्यावे —

A) फक्त वही
B) फक्त पुस्तक
C) LSRW समतोल
D) फक्त व्याकरण
✅ उत्तर : C

57) Competency Based Education मध्ये भर —

A) पाठ्यपुस्तक
B) परीक्षा
C) कौशल्य
D) गुण
✅ उत्तर : C

58) Listening skill मोजण्यासाठी योग्य साधन —

A) Essay
B) Dictation
C) Silent reading
D) Grammar test
✅ उत्तर : B

59) Speaking skill मूल्यमापनासाठी योग्य —

A) MCQ
B) Oral test
C) Written test
D) Translation
✅ उत्तर : B

60) Reading skill साठी “Extensive reading” म्हणजे —

A) धडे पाठ करणे
B) मोठ्या प्रमाणात वाचन
C) शब्दकोश वापरणे
D) प्रश्न सोडवणे
✅ उत्तर : B

61) Writing skill मध्ये सर्वात शेवटी विकसित होणारे कौशल्य —

A) अक्षरलेखन
B) शब्दलेखन
C) वाक्यरचना
D) सर्जनशील लेखन
✅ उत्तर : D

62) केंद्रप्रमुख परीक्षेत इंग्रजी विषयात विचारला जाणारा घटक —

A) फक्त साहित्य
B) भाषा अध्यापन पद्धती
C) कवितांचे अर्थ
D) लेखक जीवनचरित्र
✅ उत्तर : B

63) “Error Analysis” म्हणजे —

A) शिक्षा देणे
B) चुका शोधून सुधारणा
C) गुण कमी करणे
D) दुर्लक्ष
✅ उत्तर : B

64) इंग्रजी अध्यापनात चुका दुरुस्त करण्याची योग्य वेळ —

A) लगेच थांबवून
B) शेवटी सकारात्मक पद्धतीने
C) वर्गाबाहेर
D) शिक्षा देऊन
✅ उत्तर : B

65) केंद्रप्रमुखाने इंग्रजी शिक्षकाकडून अपेक्षा ठेवावी —

A) पाठांतर
B) संवादात्मक अध्यापन
C) फक्त लेखन
D) फक्त व्याकरण
✅ उत्तर : B

66) NEP 2020 नुसार भाषा अध्यापन —

A) एकभाषिक
B) बहुभाषिक
C) फक्त इंग्रजी
D) फक्त मातृभाषा
✅ उत्तर : B

67) भाषा प्रयोगशाळा (Language Lab) उपयोगी —

A) लेखन
B) उच्चार व ऐकणे
C) व्याकरण
D) अनुवाद
✅ उत्तर : B

68) इंग्रजी अध्यापनात ICT चा योग्य वापर —

A) व्हिडिओ + चर्चा
B) फक्त PPT
C) फक्त मोबाईल
D) फक्त परीक्षा
✅ उत्तर : A

69) केंद्रप्रमुखाने वर्ग निरीक्षण करताना पाहावे —

A) शिक्षक बोलतो का
B) विद्यार्थी सहभागी आहेत का
C) वही भरली का
D) फळा स्वच्छ आहे का
✅ उत्तर : B

70) शब्दसंग्रह (Vocabulary) वाढवण्याचा प्रभावी मार्ग —

A) पाठांतर
B) Contextual usage
C) Dictionary test
D) Spell test
✅ उत्तर : B

71) “Remedial Teaching” इंग्रजीत कशासाठी?

A) हुशार विद्यार्थ्यांसाठी
B) मागे पडलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी
C) परीक्षा वाढवण्यासाठी
D) वर्ग नियंत्रणासाठी
✅ उत्तर : B

72) इंग्रजी अध्यापनात प्रश्न विचारण्याचा हेतू —

A) परीक्षा
B) समज तपासणी
C) शिक्षा
D) वेळ भरणे
✅ उत्तर : B

73) केंद्रप्रमुख परीक्षेत विचारला जाणारा दृष्टिकोन —

A) शिक्षककेंद्रित
B) विद्यार्थी-केंद्रित
C) परीक्षा-केंद्रित
D) पुस्तक-केंद्रित
✅ उत्तर : B

74) “Pair work” चा फायदा —

A) गोंधळ
B) सहभाग वाढ
C) वेळ वाया
D) नियंत्रण कमी
✅ उत्तर : B

75) इंग्रजी अध्यापनात मूल्यशिक्षण —

A) वेगळे
B) भाषा वापरातून
C) आवश्यक नाही
D) फक्त नैतिक तास
✅ उत्तर : B

76) Listening skill सुधारण्यासाठी —

A) Grammar writing
B) Songs / Stories
C) Translation
D) Essay
✅ उत्तर : B

77) इंग्रजीतील योग्य क्रम —

A) Reading–Writing–Listening–Speaking
B) Listening–Speaking–Reading–Writing
C) Writing–Reading–Listening–Speaking
D) Speaking–Writing–Reading–Listening
✅ उत्तर : B

78) केंद्रप्रमुख म्हणून इंग्रजी अध्यापनात लक्ष द्यावे —

A) फक्त निकाल
B) फक्त पुस्तक
C) प्रक्रियेवर
D) शिक्षा
✅ उत्तर : C

79) भाषा शिकण्यात भीती —

A) प्रेरक
B) अडथळा
C) आवश्यक
D) फायदेशीर
✅ उत्तर : B

80) इंग्रजीतील “Context” म्हणजे —

A) व्याकरण
B) शब्दकोश
C) शब्दाचा वापर प्रसंग
D) नियम
✅ उत्तर : C

81) केंद्रप्रमुख परीक्षेत इंग्रजी विषयाचा हेतू —

A) शिक्षक होणे
B) अध्यापन गुणवत्ता समजणे
C) निबंध लिहिणे
D) साहित्य अभ्यास
✅ उत्तर : B

82) इंग्रजी अध्यापनात सकारात्मक अभिप्राय —

A) भीती वाढवतो
B) आत्मविश्वास वाढवतो
C) गोंधळ
D) शिस्तभंग
✅ उत्तर : B

83) “Assessment for Learning” म्हणजे —

A) अंतिम परीक्षा
B) शिकताना मूल्यमापन
C) गुणपत्रिका
D) निवड परीक्षा
✅ उत्तर : B

84) इंग्रजी अध्यापनात मातृभाषेचा वापर —

A) पूर्ण बंद
B) मर्यादित व हेतुपूर्ण
C) जास्तीत जास्त
D) आवश्यक नाही
✅ उत्तर : B

85) केंद्रप्रमुखासाठी इंग्रजी विषयातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा —

A) Grammar rules
B) विद्यार्थ्यांचा संवाद
C) पाठ्यपुस्तक पूर्ण
D) वही तपासणी
✅ उत्तर : B

86) भाषा शिकवताना खेळांचा उपयोग —

A) गैरगंभीर
B) प्रभावी
C) वेळखाऊ
D) अयोग्य
✅ उत्तर : B

87) इंग्रजी अध्यापनातील मूल्यांकन —

A) फक्त लेखी
B) LSRW आधारित
C) फक्त MCQ
D) पाठांतर
✅ उत्तर : B

88) “Self-learning” विकसित होते —

A) भीतीने
B) ICT व मार्गदर्शनाने
C) शिक्षेने
D) फक्त परीक्षेने
✅ उत्तर : B

89) केंद्रप्रमुख निरीक्षणात योग्य प्रश्न —

A) धडा किती पूर्ण?
B) किती वही भरल्या?
C) किती विद्यार्थी बोलले?
D) किती प्रश्न सोडवले?
✅ उत्तर : C

90) इंग्रजी अध्यापनाचा अंतिम उद्देश —

A) परीक्षा
B) नोकरी
C) प्रभावी संवाद
D) व्याकरण
✅ उत्तर : C

91) भाषा शिकण्यात सातत्य —

A) ऐच्छिक
B) अनावश्यक
C) आवश्यक
D) चूक
✅ उत्तर : C

92) इंग्रजी अध्यापनात शिक्षक प्रशिक्षण —

A) एकदाच
B) सतत
C) नको
D) फक्त नवीन शिक्षक
✅ उत्तर : B

93) केंद्रप्रमुख म्हणून योग्य दृष्टीकोन —

A) दोष शोधणे
B) मार्गदर्शन करणे
C) शिक्षा
D) तक्रार
✅ उत्तर : B

94) “Communicative competence” म्हणजे —

A) Grammar knowledge
B) बोलता–समजता येणे
C) लिहिता येणे
D) नियम माहित असणे
✅ उत्तर : B

95) इंग्रजी अध्यापनात विविध पद्धती वापरणे —

A) गोंधळ
B) प्रभावी
C) चुकीचे
D) ऐच्छिक
✅ उत्तर : B

96) केंद्रप्रमुख परीक्षेत विचारले जाणारे प्रश्न —

A) पाठ्यपुस्तकाधारित
B) व्यवस्थापन + अध्यापन
C) फक्त व्याकरण
D) साहित्य
✅ उत्तर : B

97) इंग्रजी शिकण्यात चुका —

A) अपयश
B) नैसर्गिक टप्पा
C) शिक्षा
D) दुर्लक्ष
✅ उत्तर : B

98) भाषा अध्यापनाचा केंद्रबिंदू —

A) शिक्षक
B) विद्यार्थी
C) पुस्तक
D) परीक्षा
✅ उत्तर : B

99) केंद्रप्रमुख म्हणून इंग्रजी विषयात योग्य निर्णय —

A) भावना
B) निरीक्षण + माहिती
C) अंदाज
D) तक्रार
✅ उत्तर : B

100) केंद्रप्रमुख परीक्षेच्या दृष्टीने इंग्रजी विषयाचा गाभा —

A) नियम
B) अध्यापन प्रक्रिया
C) संवाद कौशल्य विकास
D) परीक्षा पद्धत
✅ उत्तर : C

📌 LAST MINUTE REVISION NOTES

केंद्रप्रमुख / HM परीक्षा – सर्व घटक

🔶 घटक A : भारतीय संविधान व शैक्षणिक तरतुदी

अनुच्छेद 21A – 6 ते 14 वयोगटासाठी मोफत व सक्तीचे शिक्षण
RTE Act 2009 – बालहक्क, शाळेची किमान निकष
NEP 2020 – बालकेंद्रित, कौशल्याधारित, बहुभाषिक शिक्षण
शिक्षण – समवर्ती विषय (केंद्र + राज्य)
समावेशक शिक्षण व समान संधी

👉 परीक्षेत विचार : अनुच्छेद, NEP ची वैशिष्ट्ये, RTE उद्देश

🔶 घटक B : शैक्षणिक संस्था व संघटना

NCERT – राष्ट्रीय अभ्यासक्रम, पाठ्यपुस्तके
SCERT – राज्य अभ्यासक्रम अंमलबजावणी
DIET – प्राथमिक शिक्षक प्रशिक्षण (जिल्हा स्तर)
NCTE – शिक्षक शिक्षण नियमन
UGC – उच्च शिक्षण अनुदान व गुणवत्ता
KVS / NVS / CBSE – केंद्र शासन प्रणाली

👉 परीक्षेत विचार : कोणती संस्था – कोणते कार्य

🔶 घटक C : ICT वापर

ICT = Teaching aid (शिक्षकाचा पर्याय नाही)
DIKSHA, LMS, Google Classroom
Blended learning / Flipped classroom
Digital Divide – तंत्रज्ञानातील असमानता
ICT + Pedagogy + Content = प्रभावी शिक्षण

👉 परीक्षेत विचार : ICT चे फायदे, मर्यादा, योग्य वापर

🔶 घटक D : अभ्यासक्रम, अध्यापन व मूल्यमापन

अभ्यासक्रम = नियोजित शैक्षणिक अनुभव
बालकेंद्रित अध्यापन – शिक्षक = facilitator
Bloom’s Taxonomy – ज्ञान → समज → उपयोग → विश्लेषण → निर्मिती
Formative assessment – सुधारणा
Summative assessment – अंतिम निकाल
CCE – सातत्यपूर्ण व सर्वांगीण

👉 परीक्षेत विचार : Formative vs Summative, Teaching methods

🔶 घटक E : माहितीचे विश्लेषण व मूल्यमापन

Data-based decision making
Quantitative + Qualitative data
Observation, Test, Records
Trend / Average / Comparison
Data = सुधारात्मक अध्यापनासाठी

👉 परीक्षेत विचार : डेटा कशासाठी वापरावा?

🔶 घटक F : विषयज्ञान (इंग्रजी)

LSRW क्रम – Listening → Speaking → Reading → Writing
Communicative Approach (महत्त्वाचा)
Grammar शिकवणे = संवादासाठी
Error = learning process चा भाग
Contextual vocabulary learning
TPR, Pair work, Group work

👉 केंद्रप्रमुख दृष्टी : अध्यापन प्रक्रिया, निरीक्षण बिंदू

🔶 घटक G : संवाद कौशल्ये

Effective communication = Leadership
Types – Verbal, Written, Non-verbal
Active Listening, Feedback, Empathy
Barriers – भाषा, भावना, पूर्वग्रह
Assertive communication (ठाम पण नम्र)
Communication = समन्वय + विश्वास

👉 HM साठी सर्वात महत्त्वाचा घटक

📝 HM / केंद्रप्रमुख परीक्षेसाठी GOLDEN POINTS

✔️ विद्यार्थी-केंद्रित दृष्टिकोन
✔️ प्रक्रिया > फक्त निकाल नाही
✔️ संवाद + समन्वय = प्रभावी नेतृत्व
✔️ डेटा वापरून निर्णय
✔️ शिक्षकांना मार्गदर्शन, शिक्षा नाही

विषयज्ञान (इंग्रजी) | केंद्रप्रमुख परीक्षा