एक अपूर्व सोहळा
शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या नोट्स व सराव चाचणी
📚 शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या नोट्स
१. राज्याभिषेक का केला?
रायरेश्वराच्या मंदिरात शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची प्रतिज्ञा केली.
स्वराज्य स्थापनेच्या कार्यात त्यांच्यावर अनेक संकटे आली; परंतु त्यांनी मोठ्या शौर्याने आणि चातुर्याने ती संकटे पार केली.
बाजीप्रभू, मुरारबाजी, तानाजी इत्यादींनी स्वराज्यासाठी लढता लढता आपले प्राण वेचले.
शेवटी स्वराज्य उभे राहिले आणि शत्रूवर वचक बसला.
२. राज्याभिषेकाचा उद्देश
सर्व राजेरजवाड्यांनी स्वराज्याला मान्यता द्यावी, शेकडो वर्षांत सर्व धर्मांना समानतेने वागवणारा आणि प्रजेला न्याय व सुख देणारा राजा महाराष्ट्रात निर्माण झाला आहे हे जगाला कळावे, यासाठी शिवाजी महाराजांनी राज्याभिषेक करून घेण्याचे ठरवले.
३. स्वराज्याची राजधानी – रायगड
शिवाजी महाराजांनी राजधानीसाठी रायगडाची निवड केली.
रायगड हा मजबूत किल्ला होता.
रायगडावरून स्वराज्यावर देखरेख करणे सोपे होते आणि शत्रूवर नजर ठेवणे सोयीचे होते.
४. रायगडाची पाहणी
शिवाजी महाराजांनी चिपळूणला जाऊन आपल्या सैन्याची पाहणी केली.
प्रतापगडाच्या भवानीदेवीचे दर्शन घेतले.
भक्तिभावाने देवीला सोन्याचे छत्र अर्पण केले.
५. सिंहासनाची तयारी
त्यानंतर शिवाजी महाराजांनी सोन्याचे सिंहासन तयार करून घेतले.
सिंहासन अत्यंत मौल्यवान रत्नांनी जडवलेले होते.
त्यावर शुभ्र छत्र बसवले.
राजेरजवाडे, विद्वान ब्राह्मण, हाताखालचे सरदार आणि कामदार यांना राज्याभिषेकासाठी आमंत्रणे गेली.
६. गागाभट्टांचे आगमन
राज्याभिषेकाचे पौरोहित्य करण्यासाठी काशीहून गागाभट्ट आले.
गागाभट्टांचे घराणे मूळचे महाराष्ट्रातील होते; परंतु ते काशीमध्ये स्थायिक झाले होते.
ते थोर पंडित होते.
काशीक्षेत्रात त्यांना मोठा मान होता आणि सर्वत्र त्यांची कीर्ती पसरली होती.
७. राज्याभिषेकाची तयारी
शिवाजी महाराजांनी राज्याभिषेकाची तयारी यथासांग केली.
सप्तगंगा आणि समुद्र यांचे जल आणण्यासाठी माणसे गेली.
रायगडावर सुमारे पन्नास हजार माणसे जमली.
त्यांच्यासाठी जिकडेतिकडे तंबू, डेरे आणि राहुट्या यांची गर्दी झाली.
८. राज्याभिषेकाचा भव्य सोहळा
राज्याभिषेकाचा दिवस उजाडला.
तो महामंगल दिवस होता.
वाद्ये वाजू लागली आणि गडावर गजबज झाली.
सगळीकडे आनंदीआनंद झाला.
शिवराय सोन्याच्या चौऱ्यावर बसले.
त्यांच्यावर छत्रचामरे धरण्यात आली.
९. पवित्र जलाने अभिषेक
तूप, दही, मध यांचे कलश पुरोहितांच्या हातात होते.
गागाभट्ट यांच्या हातात सोन्याची घागर होती.
तिच्यात गंगा, सिंधू, यमुना, गोदावरी, कृष्णा, नर्मदा आणि कावेरी या सात नद्यांचे आणि समुद्राचे पाणी भरलेले होते.
गागाभट्टांनी ती सोन्याची घागर शिवाजी महाराजांच्या डोक्यावर धरली.
घागरीच्या शंभर छिद्रांतून शिवाजी महाराजांवर जलाभिषेक झाला.
— राज्याभिषेक सोहळ्यातील गौरवपूर्ण संबोधन
११. जिजामातांचा आनंद
जलाभिषेकानंतर शिवाजी महाराज उठले आणि जिजामातेच्या पाया पडले.
मासाहेबांनी शिवाजी महाराजांना पोटाशी धरले.
त्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू वाहू लागले.
जिजामातांच्या मनात शिवाजी महाराजांच्या जन्मापासून जे स्वप्न होते ते आज साकार झाले होते.
आईच्या आनंदाला अश्रूंच्या रूपाने वाट मिळाली.
१२. मासाहेबांच्या भेटीनंतर
मासाहेबांच्या भेटीनंतर महाराज सिंहासनावर बसले.
त्यांच्याजवळ महाराणी सोयराबाई आणि युवराज संभाजीराजे बसले.
अष्टप्रधान त्यांच्या दोन्ही बाजूंना उभे राहिले.
गागाभट्टांनी सोन्यामोत्याच्या झालरीचे छत्र महाराजांच्या डोक्यावर धरले.
त्यांनी मोठ्याने म्हटले —
सर्वांनी जयजयकार केला.
१३. राज्याभिषेकाचे ऐतिहासिक महत्त्व
या सोहळ्यामुळे सर्व महाराष्ट्रभर शिवरायांचा जयजयकार झाला.
अशा प्रकारे सन १६७४ मध्ये शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला.
त्या सालापासून महाराजांनी ‘राज्याभिषेक’ हा शक सुरू केला.
शिवाजी महाराज ‘शककर्ते राजे’ झाले.
त्यांनी आपली स्वतंत्र नाणी पाडली.
निरनिराळ्या देशांचे वकील या समारंभास हजर होते.
इंग्रजांनी ऑक्सिंडेन नावाचा आपला वकील नजराणा घेऊन पाठवला होता.
हा सोहळा पाहण्यासाठी दूरदूरचे प्रजाजनही जमा झाले होते.
⭐ शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी महत्त्वाची माहिती
एक अपूर्व सोहळा
शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक
सन १६७४
रायगड
गागाभट्ट
काशी
सोन्याचे, मौल्यवान रत्नांनी जडवलेले
सुमारे ५०,०००
सप्तगंगा व समुद्राचे
गंगा, सिंधू, यमुना, गोदावरी, कृष्णा, नर्मदा, कावेरी
शककर्ते राजे
शिवाजी महाराजांनी पाडली
🌊 राज्याभिषेकातील सप्तनद्यांचे जल
गंगा
सिंधू
यमुना
गोदावरी
कृष्णा
नर्मदा
कावेरी
राज्याभिषेकासाठी वापरले
🔢 घटनांचा योग्य क्रम
🧠 शिष्यवृत्ती स्मरणमंत्र
🎯 शिष्यवृत्ती परीक्षेत विचारले जाऊ शकणारे मुद्दे
राज्याभिषेक कुठे झाला? — रायगडावर
राज्याभिषेक कधी झाला? — सन १६७४
राज्याभिषेकाचे पौरोहित्य कोणी केले? — गागाभट्ट
गागाभट्ट कुठून आले? — काशी
राजधानी कोणती? — रायगड
राज्याभिषेकासाठी किती माणसे जमली? — सुमारे पन्नास हजार
जल कोणत्या नद्यांचे होते? — गंगा, सिंधू, यमुना, गोदावरी, कृष्णा, नर्मदा, कावेरी
राज्याभिषेकानंतर कोणती उपाधी मिळाली? — शककर्ते राजे
महाराजांनी काय पाडले? — स्वतंत्र नाणी
जिजामातांच्या मनातील काय स्वप्न साकार झाले? — शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकाचे आणि स्वराज्याचे स्वप्न
📝 बहुपर्यायी सराव चाचणी
घटक १५ – एक अपूर्व सोहळा
